CRKVE I MANASTIRI

Crkva Svetog cara Konstantina i carice Jelene u Požegi je podignuta 1833. godine. Glavni arhiktekta je ruski emigrant Vasilije Akurosov. Izgrađena je od armiranog betona. Živopis je radio Đorđe Zografski sa sinovima Jovanom i Milovanom iz Velesa. Ikone je slikao akademski slikar Nikola Ivković iz Novog Sada.

Crkva brvnara u Gorobilju kod Požege sagrađena je 1705. godine i jedna je od najstarijih, ali i najmanjih u Srbiji. Crkva je posvećena Rođenju Svetog Jovana Krstitelja i sigurno je najveća znamenitost u Gorobilju. Nakon seobe Srba pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine, novodoseljeno stanovništvo na ovom prostoru zateklo je pust kraj, bez crkve. Da bi crkva bila što neupadljivija nije bila izdignuta od zemlje, a vrata su bila vrlo niska. Prema jednom predanju ova crkva prvobitno je bila sagrađena u zaseoku Slatina, odakle su je Gorobiljci, kada su saznali da se Turci spremaju da je zapale, jedne noći tajno rasklopili i preneli u zaselak Počeča.

Prekrivena je šindrom i ukrašena obojenim trakastim šarama. Konstrukciju hrama čine hrastova brvna debljine 12 cm, koja su na krajevima spojena u ćert. Dužina crkve je 9,9 metara, a širina 4,5 metara. Ikonostas su slikali zograf iz Negrišora (Dragačevo) Janko Mihailović Moler i njegov sin Sreten Protić-Molerović 1833. godine. Crkva je temeljno obnovljena, prepokrivena šindrom, a pored nje izgrađena je nova drvena zvonara.

Crkva je prvi put spaljena od strane Turaka između Kočine krajine i Prvog srpskog ustanka (1788-1804). Obnovljena je 1810, da bi je 1813. godine Turci ponovo spalili posle sloma ustanka. Nova obnova usledila je 1820. godine. Kada je 1832. godine ukinuta zabrana crkvenih zvona u oslobođenoj Srbiji, Gorobiljci su dobavili jedno zvono iz Austrije i postavili ga na zvonaru pored crkve 1833. godine.

Sve do 1936. godine jedini sačuvani rimski spomenik u Gorobilju, žrtvenik sa natpisom I. O. C. TAVRO PROCULUS L. P., nalazio se u crkvi ispred oltara i služio je kao časna trpeza. Danas se on nalazi u crkvenoj porti.

Crkva Svete Bogorodice u selu Prilipcu nalazi se u jugoistočnom delu Požeške kotline. Crkva je podignuta na uzvišenju između ušća Kravaričke reke i Moravice. Jednobrodna je građevina skromnih dimenzija i jednostavne fasade u srpskovizantijskom stilu. Prvobitno je bila manastir koga je podigao knez Lazar Hrebeljanović petnaest godina pre kosovskog boja, 1374. godine u selu koje se tada zvalo Kapci. Manastir dobija ime po mestu njegovog rođenja u selu Prilepac kod Novog Brda, po kome je i selo uzelo ime 1877. godine. Podigao ga je u želji da se zahvali Bogu zbog pobede nad županom Nikolom Altomanovićem. Na brdu gde je crkva podignuta, njih dvojica su se sastali 1372. godine sa naoružanom pratnjom radi pregovora o teritorijama.

Lazareva zadužbina je u toku svoje istorije tri puta rušena i obnavljana. Poslednje veće rušenje pretrpela je 1806. godine kada su se vodile bitke između Turaka i Karađorđevih ustanika. Pet godina kasnije meštani obnavljaju manastir, a 1820. godine on dobija i svoj ikonostas. Uradio ga je Janko Moler Mihajlović. Ikonostas obuhvata Carske dveri sa Blagovestima, Bogorodicu sa četiri jevanđelista, osam apostola u trećoj zoni i rezbareni krst sa raspećem, ikonama Bogorodice i Jovana Blagoslova. Centralne dveri u drvorezu radio je Obrad Jakšić. Poslednja obnova crkve je izvršena 1995. godine kada je izgrađen i savremeni konak koji je završen 1997. godine. Konak se sastoji od zvonika, apside, galerije, kuhinje i 5 soba.

Crkvu Svetog Petra i Pavla u Gornjoj Dobrinji je podigao knjaz Miloš 1822. godine, na mestu gde se nekada nalazila crkva od Kosova, metoh manastira Nikolje, pod Kablarom. Danas je to jednobrodna građevina duga jedanaest, širine osam i visine nepunih devet metara. Sve fasade crkve, sem zapadne, su kamene i bez ukrasa. Unutrašnji prostor je podeljen na oltar, naos i pripratu. Ikonostas je drveni a na njemu su prikazane ikone, manjeg formata: Sv. Nikole, Bogorodice sa Hristom, Isusa Hrista i Sv. Jovana. U srednjem delu su Blagovesti i Sv. apostoli Petar i Pavle. U gornjem delu ikonostasa su četiri mala medaljona koji prikazuju jevanđeliste, a u vrhu je vaskrsenje Hristovo, takođe u kružnom obliku. Zvonik pored cvrkve je kvadratne osnove, visine preko dvanaest metara. Po završetku ratova (najverovatnije 1823.) u porti, uz sam hram su preneti i sahranjeni zemni ostaci knjaževog oca Teodora, čime je crkvi, i celoj Gornjoj Dobrinji, dat poseban značaj.

Manastir Svetog Đorđa u selu Godovik, na 8km od Požege, podignut je pored izvorišnog kraškog vrela Godovičke reke u šumovitom i stenovitom području brda Drijenja u podnožiju krečnjačke planine Blagaje. Prema predanju izgrađen je kada i crkva svetog Ahilija u Arilju u 14. veku i bio je metoh prvobitnog Ariljskog manastira. O ranoj prošlosti se malo zna, prvi put se pominje u 17.veku i od tada funkcioniše kao crkva. Rušen je više puta i ne zna se kako i kada je prvi put srušen, ali je obnovljen krajem 17. veka i osvećen od strane srpskog patrijarha Arsenija III Čarnojevića. Jeromonah Josif je po dolasku u Godovik 1780. godine dozidao konak i kameni zid oko konaka i crkve koji danas ne postoje. Potom je ponovo opustošen da bi 1808. godine ponovo obnovljen, kada se dograđuje priprata. Ubrzo, 1813. godine biva opet ruiniran. Posle Drugog srpskog ustanka obnovljen je na zalaganje igumana Josifa Mandopare. Knez Miloš je 1832. godine poklonio zvono za zvonaru, koje je za vreme Prvog svetskog rata zakopano preko puta nove crkve da ga Austrijanci ne bi pretopili za municiju. Sredinom 19. veka prestaje sa radom izgradnjom nove, veće crkve. Pedesetih godina doživljava još jedno rušenje zbog otvaranja kamenoloma u njegovoj blizini. Poslednji put se obnavlja 1985. godine na zalaganje Zavoda za zaštitu spomenika kulture. Od 1997. godine ponovo je u funkciji, ali kao crkva.

Jednobrodna je građevina sa kubetom iznad naosa. Ima kvadratnu osnovu sa polukružnom apsidom na istočnoj strani. Zasvedena je poluobličastom svodom, a apsida polukalotom. Građena je od sige i kamena vulkanskog porekla sive boje. Vezivni materijal je krečni malter.

Ikonostas je iz 1813. godine o čemu svedoči zapis na prestonoj ikoni Isusa Hrista i radio ga je Aleksije Lazović iz Zadra. Na ikonostasu su sveti apostoli Petar i Pavle koji u ruci drže maketu crkve po kojoj je rađena poslednja rekostrukcija. Polijelej je rađen u duborezu i dar je Radoslava Jovanovića. Zvonik pored manastira, odnosno današnje crkve, je od drveta i urađen je 2001. godine. Ulazna vrata su izuzetno mala, naročito severna koja su visoka 120 cm.